Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là bệnh lý xảy ra khi dịch vị, axit hoặc thức ăn từ dạ dày thường xuyên trào ngược lên thực quản, gây cảm giác nóng rát, ợ chua và tổn thương niêm mạc nếu kéo dài.

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng các chất dịch bên trong dạ dày (bao gồm axit, pepsin, dịch mật và thức ăn) liên tục bị đẩy ngược lên vùng thực quản. Ở trạng thái sinh lý bình thường, hiện tượng này chỉ diễn ra thoáng qua sau khi ăn no và không gây khó chịu. Tuy nhiên, nếu tần suất trào ngược xuất hiện quá dày đặc, gây ra các triệu chứng mệt mỏi hoặc làm tổn thương, viêm loét lớp niêm mạc thực quản, thì cần phải được thăm khám và điều trị kịp thời để tránh ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Ảnh minh hoạ

Nguyên nhân dẫn tới trào ngược dạ dày thực quản phổ biến

Nguyên nhân bệnh xuất phát từ sự suy yếu của cơ thắt thực quản dưới, kết hợp với áp lực dạ dày tăng cao. Tình trạng này thường được kích hoạt bởi thói quen sinh hoạt thiếu khoa học của người trẻ như thức khuya, lạm dụng cà phê, đồ ăn dầu mỡ, hoặc ăn sát giờ đi ngủ. 

Bên cạnh đó, áp lực tâm lý từ công việc (stress) khiến dạ dày tăng tiết axit quá mức, cùng với các yếu tố như thừa cân, phụ nữ mang thai hoặc người có sẵn tiền sử viêm loét dạ dày cũng là những tác nhân hàng đầu khiến dịch vị dễ dàng trào ngược lên thực quản.

Dấu hiệu nhận biết bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản rất đa dạng, xuất hiện rõ rệt nhất là sau khi ăn no hoặc khi nằm xuống. Người bệnh có thể tự nhận biết bản thân có mắc bệnh hay không dựa vào các dấu hiệu điển hình sau:

• Ợ hơi, ợ nóng, ợ chua: Đây là bộ ba triệu chứng phổ biến nhất. Người bệnh có cảm giác nóng rát từ thượng vị lan dọc lên sau xương ức (ợ nóng), kèm theo vị chua hoặc đắng trong miệng do axit và dịch mật trào lên.

• Đau tức vùng ngực: Do axit kích thích vào các đầu dây thần kinh trên niêm mạc thực quản, gây ra cảm giác đau thắt, đè ép ở ngực. Triệu chứng này rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý về tim mạch.

• Buồn nôn, nôn: Thường nôn ra thức ăn hoặc dịch vị, gặp nếu ăn quá no hoặc nằm liền sau ăn.

• Nuốt nghẹn, nuốt vướng: Khi niêm mạc thực quản bị axit ăn mòn gây sưng tấy, phù nề, người bệnh sẽ luôn có cảm giác vướng ở cổ họng như có khối u nghẹn, gây khó khăn khi nuốt thức ăn.

• Ho khan kéo dài, khàn tiếng: Axit trào ngược tràn vào đường hô hấp làm viêm thanh quản, dẫn đến tình trạng ho dai dẳng, khàn giọng, đặc biệt là vào buổi sáng sau khi ngủ dậy.

• Tiết nhiều nước bọt: Đây là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm tiết ra nước bọt có tính kiềm để trung hòa lượng axit dư thừa vừa trào ngược lên.

Trào ngược dạ dày có nguy hiểm không? Có dẫn đến ung thư không? 

Trào ngược dạ dày không đơn thuần là một hiện tượng khó chịu tạm thời mà là một bệnh lý tiến triển âm thầm. Nếu chủ quan không điều trị tận gốc, sự "tấn công" liên tục của axit nồng độ cao sẽ bào mòn thực quản và để lại những biến chứng nguy hiểm:

• Viêm loét thực quản: Axit ăn mòn lớp niêm mạc gây ra các vết loét, khiến người bệnh đau đớn khi ăn uống, chảy máu thực quản.

• Hẹp thực quản: Các vết loét khi lành lại sẽ hình thành các mô sẹo dày, làm lòng thực quản bị co hẹp, khiến người bệnh bị nghẹn đặc, biến dạng đường nuốt.

• Biến chứng barrett thực quản: Chỉ xảy ra ở 8-15% bệnh nhân trào ngược thực quản kéo dài, nhưng lại là một biến chứng cực kỳ nguy hiểm và không có dấu hiệu đặc biệt nào ngoài các triệu chứng trào ngược thông thường. Dù chưa phải là ung thư, nhưng Barrett thực quản là tổn thương tiền ung thư làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản. 

• Ung thư biểu mô tuyến thực quản: Thường gặp ở những bệnh nhân trên 50 tuổi và có khả năng gây tử vong cao.

Thực tế, tỷ lệ trào ngược chuyển thành ung thư thực quản không quá lớn, nhưng bệnh tiến triển rất âm thầm và không có dấu hiệu cảnh báo đặc biệt nào ở giai đoạn đầu ngoại trừ các triệu chứng trào ngược thông thường. Cách duy nhất để ngăn chặn biến chứng này là chủ động thăm khám, nội soi kiểm tra niêm mạc định kỳ để tầm soát sớm các tổn thương tiền ung thư. (cho đoạn này vào 1 ô xanh để highlight)

Ai là người dễ bị trào ngược dạ dày tấn công?

Bất kỳ ai cũng có nguy cơ mắc bệnh, tuy nhiên trào ngược dạ dày thường được đánh giá là có nguy cơ cao ở các nhóm đối tượng có yếu tố cơ địa hoặc lối sống như::

• Dân văn phòng và người trẻ tuổi: Nhóm đối tượng đang tăng mạnh trong những năm gần đây do áp lực công việc lớn (stress), thói quen thức khuya, ăn muộn sát giờ ngủ và lạm dụng trà sữa, cà phê.

• Người có lối sống và thói quen ăn uống không lành mạnh: Người uống rượu bia, ăn nhiều đồ chua, ăn nhiều dầu mỡ, lười vận động, nằm liền sau ăn…

• Người phải sử dụng một số thuốc nhất định: Người hay sử dụng thuốc trị hen suyễn, thuốc chẹn kênh canxi, thuốc kháng histamine, thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc giảm đau xương khớp nhóm NSAIDs.

• Người thừa cân, béo phì: Lượng mỡ bụng lớn tạo áp lực cơ học liên tục ép vào dạ dày, đẩy dịch vị lên trên.

• Phụ nữ mang thai: Do sự thay đổi nội tiết tố làm giãn cơ thắt thực quản dưới và áp lực từ thai nhi ngày một lớn chèn ép vào ổ bụng.

• Người nghiện thuốc lá, rượu bia: Chất nicotine trong thuốc lá và cồn trong rượu bia làm suy yếu trực tiếp trương lực của cơ thắt thực quản.

Người bị trào ngược dạ dày nên ăn gì và kiêng gì? 

Chế độ ăn uống đóng vai trò quyết định đến 50% hiệu quả điều trị trào ngược. Để kiểm soát lượng axit và bảo vệ niêm mạc thực quản, người bệnh cần tuân thủ nguyên tắc sau:

Thực phẩm NÊN ĂN (Giúp trung hòa axit, giảm viêm):

• Các loại bánh mì, yến mạch: Có khả năng "hút" lượng axit dư thừa trong dạ dày cực kỳ tốt.

• Đạm dễ tiêu: Thịt ức gà, thịt lợn nạc, các loại cá (chế biến hấp, luộc thay vì chiên rán).

• Rau xanh và trái cây có tính kiềm: Các loại rau họ cải, súp lơ, dưa chuột; trái cây ngọt nhẹ như chuối, bơ, đu đủ (tránh các loại quả chua).

• Gừng và nghệ: Có tính kháng viêm tự nhiên mạnh mẽ, giúp làm lành nhanh các vết loét thực quản.

Thực phẩm CẦN KIÊNG (Tránh kích ứng, tăng tiết dịch vị):

• Trái cây nhiều axit: Cam, quýt, chanh, bưởi, cà chua.

• Đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ: Ớt, tiêu, đồ rán đi rán lại làm chậm quá trình tiêu hóa, gây chướng bụng.

• Đồ uống chứa chất kích thích: Cà phê, trà đặc, rượu bia, nước ngọt có ga.

• Bánh kẹo quá ngọt hoặc nhiều socola: Thành phần chứa nhiều chất béo và đường dễ gây giãn cơ thắt thực quản dưới.

Các phương pháp chẩn đoán trào ngược dạ dày hiệu quả hiện nay

Để có phác đồ điều trị chính xác, người bệnh cần được chẩn đoán bằng các kỹ thuật y khoa hiện đại tại các cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa, thay vì tự đoán bệnh qua triệu chứng:

• Nội soi dạ dày thực quản (Phổ biến nhất): Bác sĩ sẽ sử dụng ống soi mềm có gắn camera đi qua đường miệng hoặc đường mũi để quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày. Phương pháp này giúp phát hiện chính xác mức độ viêm loét, các vùng tổn thương nghi ngờ hoặc biến chứng Barrett thực quản.

• Đo pH và đo áp lực thực quản 24 giờ: Đây là "tiêu chuẩn vàng" để chẩn đoán trào ngược đối với những trường hợp triệu chứng không rõ ràng hoặc nội soi không thấy loét. Thiết bị chuyên dụng sẽ ghi lại chính xác tần suất, mức độ axit trào ngược và áp lực co bóp của cơ thắt suốt 1 ngày đêm.

• Chụp X-quang dạ dày - thực quản có cản quang: Người bệnh uống một loại dung dịch đặc biệt, sau đó bác sĩ sẽ chụp X-quang để phát hiện các bất thường về cấu trúc giải phẫu như thoát vị hoành – một trong những nguyên nhân gây trào ngược dai dẳng.

Phòng khám Đa khoa Hoàng Long tự hào là trung tâm chuyên khoa sâu về tiêu hóa, sở hữu hệ thống trang thiết bị nội soi, chẩn đoán hình ảnh tích hợp trí tuệ nhân tạo AI hiện đại hàng đầu cùng đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm. Chúng tôi luôn đồng hành cùng bạn trên hành trình chăm sóc và bảo vệ sức khỏe toàn diện với phương châm: “Sức khỏe là khởi nguồn hạnh phúc”